FABLIB, UTOPIA OF NIET?

Op 29 november 2018 organiseerde FabLab Factory een unieke conferentie over de veranderende rol van bibliotheken in de huidige digitale samenleving, dit met een speciale nadruk op de integratie van Makerspaces.

In samenwerking met Frysklab, de bibliotheekdienst van Friesland (een provincie in Nederland) en Utopia, de state of the art bibliotheek van Aalst, informeerden en inspireerden we bibliothecarissen uit zowel Vlaanderen als Nederland. Met veel plezier kijken we terug op deze geweldige dag voor diegenen die deze unieke kans gemist hebben.

Bij binnenkomst in Utopia werden zowel het publiek als de bibliothecarissen verrast door 2 tafels, volledig uitgerust met allerlei digitale fabricagetools die binnenkort door het Aalsterse publiek gebruikt zouden kunnen worden. De apparaten omvatten een lasersnijder, een vinylsnijder, een vacuümvormer, een 3D-printer, een computergestuurde borduurmachine en een heleboel elektronica. Het was verbazingwekkend om te zien hoe de meeste bezoekers onmiddellijk werden aangetrokken door deze hightech apparaten, hoewel ze niet helemaal zeker wisten wat het allemaal deed en waarom deze dingen in hemelsnaam in een bibliotheek stonden.

Dus, wat als we zeggen dat je binnenkort naar een bibliotheek gaat op zoek naar een vinylsnijder, 3D-printer of wat elektronica om je eigen creaties te maken? Zou het niet geweldig zijn dat de bibliotheek niet alleen een fantastische collectie literatuur, muziek en video's biedt, maar ook een ontmoetingsplaats wordt, een plek die creativiteit bevordert en waar mensen samenkomen om te leren, te experimenteren en te creëren met digitale technologie?

Utopia, de openbare bibliotheek in Aalst, is een spannend voorbeeld van een bibliotheekruimte die zichzelf opnieuw heeft uitgevonden, georganiseerd rond het zijn van een gemeenschapscentrum en een leercentrum in plaats van enkel een portaal voor het uitlenen van boeken en cd's. Ze biedt haar gemeenschap informele werkplekken, een café, een academie voor podiumkunsten en integreerde onlangs "FabLib"- een mini makerspace oplossing die digitale geletterdheid en digitale technologie brengt in een gastvrije en collaboratieve omgeving zoals de bibliotheek.  FabLib is een alles-in-één maker-onderwijspakket, bestaande uit allerlei digitale fabricagetools, uitstekend lesmateriaal, kwalitatieve trainingsprogramma's, en ondersteuning bij de programmering van maakactiviteiten. Een ambitieuze poging om de bibliotheek opnieuw uit te vinden voor de behoeften van de gemeenschap.

Om deze nieuwe kans te vieren, en in een poging om andere bibliotheken in Vlaanderen en Nederland te inspireren, organiseerde FabLab Factory op 29 november, in samenwerking met Frysklab en de bibliotheek van Aalst, Utopia, een unieke conferentie over de veranderende rol van bibliotheken in de huidige digitale samenleving, dit met een speciale nadruk op de integratie van makerspaces of FabLib.

Deze unieke conferentie werd afgetrapt met een interessante discussie waarin Luckas Vander Taelen (auteur, oud-politicus en sympathiek enfant-terrible), Stijn De Mil (FabLab Factory), Jeroen De Boer (Frysklab) en Arnaud Van der Straeten (Utopia) met elkaar in debat gingen over de toekomst van de bibliotheek en de affiniteiten tussen bibliotheken en makerspaces. Een perfect begin van de dag waarin de bibliothecarissen een beter inzicht kregen in de uitdagingen van nieuwe technologische ontwikkelingen die zich steeds verder ontwikkelen, de maker movement en FabLib. Gezien de enthousiaste reacties uit de zaal hebben we besloten om de meest opvallende feiten op een rijtje te zetten. Een video van dit debat is ook beschikbaar op ons Youtube kanaal.

Ten eerste hebben veel bibliotheken de afgelopen jaren te maken gehad met drastische bezuinigingen, maar daar komt nog bij dat er in 2016 een nieuw Vlaams decreet is ingevoerd dat zegt dat er geen wettelijke verplichting meer is om een bibliotheek in een stad of gemeente te organiseren. Is het redelijk om te zeggen dat een bibliotheek met 35 bezoekers met een gemiddelde leeftijd van 85 laten we zeggen, niet meer zal bestaan?

Het bestaan van veel bibliotheken wordt door dit nieuwe decreet in twijfel getrokken. Als gevolg daarvan worden zij uitgedaagd zichzelf opnieuw uit te vinden en verder te denken dan de bibliotheek als een plaats voor een collectie en een traditionele studieomgeving met tafels en stoelen.

Bibliotheken hebben in de loop der jaren al een zeer interessante ontwikkeling doorgemaakt om nieuwe bezoekers aan te trekken. Door toegang te geven tot computers, vergaderzalen, enz. worden zij niet langer bepaald door hun collecties. Luckas Vander Taelen zei, "Het hebben van een indrukwekkende collectie is een zeer belangrijk onderdeel en boeken zullen nooit vervangen worden, maar toch steunt de bibliotheek tegenwoordig op andere activiteiten dan alleen een indrukwekkende collectieSteeds meer bibliotheken willen zich profileren als een ontmoetingsplaats die onderwijs en levenslang leren ondersteunt, en dit is alleen mogelijk wanneer mensen vrije toegang hebben tot informatie en nieuwe en geavanceerde technologie".

Dit is waar een makerspace zijn intrede doet. Makerspaces kunnen worden gezien als plaatsen waar samenwerking en creatief leren worden omarmd door gebruik te maken van allerlei vormen van digitale fabricage. Jeroen De Boer heeft met veel bibliotheken in Nederland gewerkt en gecommuniceerd en is tot de conclusie gekomen dat de makerscultuur op een natuurlijke manier past bij de bestaande missie van een bibliotheek. "Toegang en het delen van kennis hebben altijd centraal gestaan in bibliotheken en deze twee zaken zijn ook een belangrijk onderdeel van elke makerspace." Hoewel hij uit ervaring heeft geleerd dat de meeste mensen zich niet op hun gemak voelen als ze zomaar een makerspace binnenstappen. Daarom kan de integratie van een makerspace in een bibliotheek een geweldige innovatieve en gastvrije manier zijn voor gebruikers van alle leeftijden om te leren hoe ze zelfverzekerd, veilig en creatief gebruik kunnen maken van opkomende digitale gereedschappen.

Stijn De Mil pakte in op de laatste "veel bibliotheken zijn al overtuigd van de maatschappelijke voordelen van een makerspace, maar blijven vaak steken in de praktische uitvoering, deels door een tekort aan kennis bij het personeel, deels door de onduidelijke overvloed aan mogelijkheden."  Als antwoord op deze behoefte creëerde hij FabLib, een alles-in-één-oplossing en makereducatiepakket voor bibliotheken, bestaande uit digitale fabricagetools, uitstekend lesmateriaal, kwalitatieve trainingsprogramma's en ondersteuning bij de programmering van maakactiviteiten.

Terwijl FabLib echt omarmd werd door het publiek, werd er speciale nadruk gelegd op het feit dat er geen 'one size fits all' - concept is, helaas. Hoe een Fablib wordt opgenomen in de bibliotheek varieert sterk. De gereedschappen kopen is 1 ding, maar wat is het volgende? Tijdens het debat werd duidelijk dat een groot deel van het duurzaam maken van FabLib is om ervoor te zorgen dat bibliotheken een project ontwikkelen dat voorziet in een bepaalde behoefte in de gemeenschap.

Maar om te slagen heb je ook de juiste mensen nodig. We zijn het er allemaal over eens dat bibliothecarissen de grootste hulpbronnen in een bibliotheek zijn. Dus, als de bibliotheek zichzelf opnieuw moet uitvinden, betekent dat dan dat we ook moeten aandringen op een herinterpretatie van de rol van de bibliothecaris?

Jeroen De Boer zegt "als bibliothecarissen de juiste coaches krijgen, zoals kunstenaars of makersopleiders, die hen wegwijs maken, van wie ze kunnen leren en van wie ze kunnen kopiëren, zullen ze met succes kunnen helpen bij het programmeren van maakactiviteiten.” Hij gaat verder met te zeggen dat het implementeren van een FabLib een lange termijn project is en dat fouten maken er nu eenmaal bij hoort. Dus uiteindelijk komt het maar op één ding neer, durf te experimenteren. Een sterk en motiverend einde van een interessante discussie.

Gedurende de dag werden verschillende hands-on workshops georganiseerd, waarbij gebruik werd gemaakt van de verschillende FabLib tools. FabLab Factory werkte hiervoor samen met Nerdlab, Ingegno, Design your City en Cultuur Connect. Eén voor één gaven ervaren makersopleiders een korte en nuttige introductie over 3D-printen, Vinylsnijden, Lasercutting en Coderen & Programmeren met SamLabs, Strawbees en Microbit.

De conferentie wilde ook diepgaande inzichten bieden, en dus, aangezien bibliotheken in Nederland sneller zijn geweest met het omarmen van makersonderwijs, werd Coda apeldoorn, dat relevante ervaring heeft als een bibliotheek makerspace, gevraagd om een interactieve workshop te geven over de best practices in Nederland. In deze workshop deelde Margot Appelman de ervaringen van Coda's bibliothecarissen in het proces van transitie van een content collectie-only bibliotheek naar een content creatie-geïnspireerde makerspace.

Vorige
Volgende

Anderzijds worden makerspaces snel geïmplementeerd in bibliotheken en zullen ze waarschijnlijk binnenkort ook beschikbaar zijn in scholen. Daarom werd Maakplaats 021 uitgenodigd om inzichten te geven over de aanpak van basisscholen. Rob Van der Burg en José Remijn legden uit dat, terwijl scholen die STEAM-onderwijs gebruiken vaak beperkt zijn tot alleen het gebruik van de tools, door gebrek aan tijd en informatie, bibliotheken de deuren openen voor scholen door projecten te ontwikkelen die een impact hebben op de gemeenschap en waarvoor ze gebruik moeten maken van verschillende digitale fabricagetools om het project uiteindelijk te ontwikkelen. Wat bibliotheken zo krachtig maakt, is dat zij leerlingen in staat stellen zelfstandig met technologie te experimenteren, zonder aan tijd gebonden te zijn.

Ook Jeroen De Boer en Aan Koostra van Frysklab - die een voortrekkersrol op zich nemen in de Library makerspace movement - gaven een interessante workshop over de makerparty, een driedaagse cursus voor bibliotheekprofessionals waarin de bibliothecarissen leren hoe ze maakactiviteiten kunnen programmeren.  

Ten slotte, maar daarom niet minder belangrijk, vragen verschillende soorten leren om verschillende soorten fysieke leeropstellingen. Daarom geeft de bibliotheek soms de voorkeur aan een oplossing die flexibel en mobiel is. Bart Bakker presenteerde zijn Makercart, een mobiel meubel waarin alle FabLib-gereedschappen en verbruiksmaterialen passen.

Hoewel er veel informatie te absorberen was, hebben we veel geïnspireerde bibliothecarissen gezien. Deze dag zou niet mogelijk zijn geweest zonder onze enthousiaste deelnemers, geweldige sprekers en toegewijde vrijwilligers.

Dank jullie allemaal!

Het FabLab Factory Team